Бауырды емдеуге арналған препараттар

Қазіргі заманның медицинасында 100-ден аса бауыр аурулары сипатталған, олардың көбі дәрілік заттар көмегімен емделеді, және кейде жақсы нәтижелер көрсетеді.

Емі: мақсаты мен құралдары

Бауыр ауруларының дәрілік емінің нақты міндеттері бар. Дәрілік заттардың негізгі мақсаты – аурудың дамуы мен шырқауын алдын ала анықтайтын ағымдағы себеп және факторларын жою. Бауырды қайта қалпына келтіруге арналған түрлі дәрілік заттар ісіп қызару процесін тоқтата алады, бауыр жасушаларының қызметін сақтап, қалыптандыру, оның регенерациясын, яғни қалпына келуін ынталандыру. Ақырында, терапияның соңғы мақсаты әрқашан емделушіні толық оңалту болып табылады.

Бауырды емдеу үшін көптеген дәрілік заттар қолданылады, оларды төрт негізгі топтарға бөлуге болады[1] :

  • Аурудың алдын алу үшін қолданатын дәрілік заттар, мысалыға, иммуноглобулиндер немесе бауырды зақымдайтын вирусты жұқпаларға қарсы вакцина (В гепатитіне қарсы вакцина)
  • Бауырдың уытты зақымдануын болдырмайтын дәрілік заттар ретінде қолданылатын антидоттар
  • Алғашқы ем үшін қолданылатын дәрілік заттар. Олардың әсері бауыр ауруларының негізінде жатқан механизмге бағытталған
  • Зақымдану салдарын түзетуге арналған, бауырды қалпына келтіруге арналған дәрілік заттар.

Кейбір деректер бойынша, медициналық тәжірибеде бауыр ауруларын емдеуге арналған 90-100 дәрілік заттар қолданылады. Олар өсімдік дәрілік заттары да болып, химиялық түпнегіз болуы мүмкін. Ең танымал дәрілік заттарға толығырақ тоқтап кетеміз.

Синтетикалық текті құралдар

Вирусқа қарсы дәрілік заттар

Осы топтың дәрілік заттары гепатит вирус-қоздырғыштарының –көбеюіне тосқауыл жасайды. Олар жіті вирусты С гепатиті, созылмалы В, С мен D гепатитінде қолданылады. Әңгіме интерферон, сонымен қатар пурин дәрілік заттарыаналог – ацикловир, фамцикловир, ганцикловир, ламивудин, рибавирин және кейбір басқа дәрілік заттар туралы.

Иммунокүшейткіштер

Осы топтың дәрілік заттары иммунды жауапты ынталандырып, әлсіреген иммунды жүйенің белсенділігін арттыруға көмектеседі. Интерферон, селен, мырыш бар дәрілік заттар, сонымен қатар кейбір өсімдік дәрілік заттар осылай әрекет етеді.

Селен күшті антиоксидантты әсер ететін препарат ретінде қолданылады. Сонымен қатар, ол иммундық жүйені ынталандырады, бауыр жасушаларын қорғайды және ағзадан ауыр металдарды шығаруға ықпал етеді. Бауыр ауруларында қолданылуы мүмкін тағы бір микроэлемент-мырыш. Ол алмасу процестерінде және иммундық жүйенің жұмысында маңызды рөл атқарады. Созылмалы алкогольмен улану кезінде мырыштың ішектегі сіңуі нашарлайды, бұл оның тапшылығына әкеледі. Бауыр мен цирроздың алкогольдік аурулары кезінде мырыштың жеткіліксіздігі иммундық жауаптың төмендеуіне, соның салдарынан инфекциялардың жоғары сезімталдығына ықпал етуі мүмкін. Цинкті бауырды емдеу үшін препарат ретінде қолдану әртүрлі биохимиялық реакцияларға қатысатын екі жүзден астам ферменттердің құрамдас бөлігі ретінде оның маңызды рөлімен шартталған. [1].

Урсодезоксихол қышқылы

Урсодезоксихол қышқылы (УДХҚ) негізіндегі дәрілік заттардың әсер ету механизмі әлі күнге дейін аяғына дейін зерттелмеген, алайда ол бауыр жасушаларын қорғайтыны, иммуномодуляциялық, өт айдау ықпалын тигізетіні туралы белгілі [1]. Бұдан басқа, УДХҚ дәрілік заттары үшін өт холестеринмен қанығуын төмендету және оның ерігіштігін арттыру қабілеті тән, бұл осы дәрілік заттардың өт литогенді индексін төмендету және холестериндік өт тастарының түзілуіне кедергі жасау, сондай-ақ қолда бар конкременттерді еріту қасиетіне себепші болады.

УДХҚ дәрілік заттары бауырдың әртүрлі ауруларын емдеуде, соның ішінде алғашқы билиарлы циррозда, жіті және созылмалы вирустық гепатиттерде, бауырдың алкогольді ауруларында, холестаз және басқа патологияларда көрсетіледі. УДХҚ дәрілік заттарын тағайындауда қарсы көрсетілімі ретінде өт қабының және/немесе өт жолдарының жіті қабынуы, өт жолдарының кедергісі (, мысалға, тастармен бітелуі) және кейбір басқа аурулар болып табылады.

Лактулоза

Лактулоза - фармакологиялық белсенді емес препарат. Бұл дәрілік заттың көптеген әсері тоқ ішекте бактериялық ферменттер арқылы ыдырағаннан кейін ғана көрінеді. Көптеген тұтынушылар лактулозаны іш өткізгіш дәрілік заттарға жатқызады да, қателеседі — ол бауыр энцефалопатиясын емдеуге арналған дәрілік заттар қатарына жатады. Сонымен қатар, оны цирроз және бауырдың басқа да созылмалы аурулары кезінде алдын алу мақсатында қолданады. Емдік әсер алу үшін лактулоза дәрілік заттарымен емдеу ұзақ болуы керек.

Амин қышқылдары

Бауырды емдеуде амин қышқылдары да қолданылады, олар азотты заттар, аммиак алмасуының жоғары уытты өнімдерінен несепнәр түзілуін ынталандырады. Бұл дәрілік заттарға оринитин аспартаты жатады, ол ішке қабылдау кезінде бауыр жасушаларында зат алмасуды реттеуге қатысатын орнитин мен аспартат болып екі дәрілік затқа айналады.

Орнитин бауырдың дезинтоксикациялық қызметінің бұзылуы кезінде қан плазмасындағы аммиактың жоғары концентрациясының төмендеуіне мүмкіндік береді. Орнитин негізіндегі дәрілік заттарды қолдану қышқыл-сілтілі құрамды, инсулинді өндіруді қалыпқа келтіруге және ақуыз алмасуын жақсартуға мүмкіндік береді. [1]. Дәрілік заттың осы қасиеттерінің арқасында бауыр энцефалопатиясын, гепатитті, бауыр циррозын емдеуде осы дәрілік затты қолдануды қамтамасыз ететін гепатопротекторлы, дезинтоксикациялық әсерлерге қол жеткізіледі. Аммиакты залалсыздандыру мен шығару үшін қажетті және бауырдың түрлі ауруларын емдеуге арналған құрал ретінде қолданылатын тағы бір амин қышқылы-аргинин.

Адеметионин

Адеметионин немесе S-аденозилметионин ағзаның жасушаларында бар, олардың ішінде бауырда да, және зат алмасуда маңызды рөл атқарады. Адеметионин дәрілік заттарына липидтердің асқын тотығуын алдын алу және бауыр жасушаларын қорғау, сондай-ақ антиоксиданттық және детоксикациялық әсер көрсету қабілеті тән. Құрамында адеметионин бар дәрілік заттар өт түзілуін және шығарылуын ынталандырады, бауыр тінінің қалпына келтірілуін тездетеді, оның ұлғаюын баяулатады - фиброз.

Дәрілік затты бауыр мен өт шығару жолдарының көптеген ауруларында, соның ішінде алкоголь ауруы, уытты және дәрілік зақымдануы, өт іркілуі, компенсацияланған цирроз және басқалар кезінде тағайындалады.

Өсімдік тектес препараттар

Түрлі бауыр ауруларын емдеуге арналған дәрілік заттардың қатарында өсімдік тектес заттар ерекше орын алады. Өсімдік сығындылары 2000 жылдан астам бауыр ауруларында қолданылады. Қазіргі таңда 55 түрлі тұқымдастарға жататын, өсімдіктің сығындыларынан алынған 170-тен астам дәрілік заттардың гепатопротекторлық әсері дәлелденген [1]. Және бауырдың әртүрлі ауруларында қолданылатын ең зерттелген және кеңінен танымал өсімдік тектес дәрілік заттардың бірі эссенциальді фосфолипидтері бар дәрілік заттар болып табылады.

Эссенциальді фосфолипидтер

Эссенциальді фосфолипидтердің негізгі көзі - көптеген ғасырлар бойы адам денсаулығы үшін маңызды болып табылатын дәнді дақылдар ретінде белгілі соя бұршақтары. Тазартылған шикі соя майында 30-45% фосфатидтердің май тәрізді заттары бар (соя, немесе шикі лецитин) [1]. Соңғылардың құрамына, өз кезегінде, 15-20% фосфатидилхолин (лецитин) — жасуша қабырғаларын, жарғақшаларды құруға қажетті заттар кіреді [1].

Эссенциальді фосфолипидтер соя майының фосфатидилхолин фракциясын жоғары тазарту нәтижесінде алынады. Олардың құрамына кемінде 76% фосфатидилхолин - жасушалық жарғақшалардың негізгі құрылымдық компоненті кіруі тиіс. Эндогенді, яғни ағзада синтезделенетін "меншікті" фосфатидилхолин дәрілік заттар құрамына кіретін фосфолипидтермен алмастырылуы мүмкін. Олар химиялық құрылымы бойынша эндогенді фосфолипидтерге сәйкес келеді,бірақ олардың құрамындағы жоғары қанықпаған май қышқылдарының арқасында оларды белсенділік жағынан асып түседі.

Эссенциальді фосфолипидтер бауыр жасушаларының, гепатоциттердің жасушалық қабырғасының қалыпты құрылымын қалпына келтіре отырып, зақымдалған жасушалық жарғақшаларға «кірістіріледі». Осы қабілет есебінен олар бірқатар терапевтік әсерлерді көрсетеді, соның ішінде бауырдың функционалдық жағдайын жақсартады және гепатоциттердің құрылымын сақтау мен қалпына келтіруге ықпал ете отырып, оның дезинтоксикациялық функциясын қалыпқа келтіреді [2].

Құрамында эссенциальді фосфолипидтер бар дәрілік заттардың дәрілік қасиеттері және олардың бауырға әсері күшті гепатопротекторлы және терапиялық әсерді көрсеткен көптеген зерттеулерде зерттеледі. Бұл дәрілік заттардың химиялық субстанциялар қасында, соның ішінде этил спиртімен, сондай—ақ дәрілік препараттармен (мысалы, рифампицинмен — туберкулезді емдеуге арналған дәрі-дәрмекпен - парацетамолмен және т. б.) улану кезінде бауыр жасушаларын қорғау қабілеті де расталды.)[1].

Эссенциальді фосфолипидтер-бауырға арналған дәрілік зат, ол көптеген ауруларда қолданылады, солардың ішінде:

  • Уыттар әсері салдарынан бауырдың зақымдануы
  • Созылмалы гепатиттер
  • Цирроз
  • Түрлі текті майлы дистрофия
  • Алкогольді гепатит
  • Басқа аурулар кезінде жұмыстың бұзылуы
  • Жүктілік токсикозы
  • Псориаз
  • Бауыр зақымдалатын сәулелік терапиядан кейінгі жағдай [2].

Сонымен қатар, эссенциальді фосфолипидтер бар дәрі-дәрмектерді өт-тас ауруларын сәтті емдегеннен кейін қайталаудың алдын алу мақсатында қолданады.

Құрамында силимарин бар құралдар

Силимарин — үш дәрілік заттардың, флаволигнандардың қоспасы-алатікен ұрығынан алатын силибинин, силидианин және силикристин. Бұл комбинацияның негізгі фармакологиялық белсенді компоненті силибинин болып табылады. Құрамында силимарин бар бауырға арналған дәрі-дәрмектер актиоксидантты және гепатопротекторлы әсерге тән. Сонымен қатар, силимарин гепатоциттерге уытты әсер ететін кейбір заттардың жасушаға енуіне кедергі жасайды.

Ішуге арналған дәрілер түріндегі Силимарин егер бауыр алкогольді шамадан тыс қабылдаған салдарынан зақымдалған, сондай-ақ дәрілік және химиялық белсенді дәрілік заттармен уланғанда тағайындалады. Силимарин негізіндегі дәрілерді қолдану, сондай-ақ басқа әртүрлі текті созылмалы гепатиттермен ауыратын науқастарда және цирроз кезінде қолдау емінде де орынды.

Алынған әсер тұрғысынан дәрігерлердің қызығушылығы бауырға екі дәрінің: эссенциальді фосфолипидтер мен силимарин комбинациясы қолайлы әсер етеді. Созылмалы гепатитті осы кешенмен емдеу кезінде жақсы нәтиже алынды [1]. Құрамында силибинин бар препараттың инъекциялық түрін сасық саңырауқұлақпен уланған кезде антидот ретінде қолданады.

Жалаң мия негізіндегі дәрілік заттар

Жалаң мия тамырынан бөлінген негізгі компоненттер - сапониндер. Ең белсенді зат - кейбір дәрілік заттардың құрамына кіретін глицирризин қышқылы. Ол кешенді дәрілік әсерді көрсетеді:

  • Бос радикалдарды байланыстырады
  • Жасуша қабырғасының өткізгіштігін азайтады
  • Вирусты бөлшектердің жасушаларының ішіне енуін болдырмайды.

Глицирризин қышқылымен емдеу кезінде интерферонның түзілуі ынталандырылады, демек, вирустық жұқпаға қарсы тұру жоғарылайды. Глицирризин қышқылы препараттарының осы қасиеттеріне олардың жасушаны, соның ішінде гепатоцитті қорғау және вирусқа қарсы әсер ету мүмкіндіктері негізделген.

Ұзақ уақыт бойы глицирризин қышқылы бауырға арналған дәрілерге жатпайды деп есептелді, алайда кейіннен оның гепатопротекторлық қабілеті дәлелденді. Глицирризин қышқылы бар дәрілердің бауырға және В және С созылмалы гепатитінде олардың тиімділігіне әсерін зерттейтін зерттеулерде жақсы нәтижелер алынды. Глицирризин бар дәрі-дәрмектерге ішке қабылдағанда биожетімділіктің төмендігі тән екенін айтып өту қажет.

Бауырға арналған басқа да өсімдік препараттары

Гепатобилиарлық жүйенің жұмысын қолдайтын препараттар ретінде бетаин — табиғи зат негізіндегі құралдар қолданылады, ол алғаш рет қант қызылшасынан бөлінген. Бетаин алмасу процестерін белсендіреді және гепатиттер, майлы аурулар кезінде тағайындалады [1].

Өсімдік тектес бауырды қолдауға арналған дәрілер тізіміне бөрікгүл жапырақтарының сығындысы бар препараттар да жатады. Бөрікгүлдің негізгі дәрілік заты цинарин ағзадан токсиндер мен несепнәрдің шығарылуын арттырады, өт шығарылуын ынталандырады, липидті алмасуға қолайлы әсер етеді. Бөрікгүл препараттары өт жолдарының дискинезиясы, созылмалы холецистит, созылмалы гепатит, цирроз кезінде өт айдайтын, дезинтоксикациялық және гепатопротекторлы зат ретінде қолданылады.

Дереккөздер

1. Kuntz E. Treatment of liver diseases // Hepatology Textbook and Atlas. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2008. P. 871–922.

2. Инструкция по применению лекарственного препарата для медицинского применения Эссенциале® Форте Н.

SAKZ.PCH.18.09.0957